fa ارزیابی پاسخگویی مراکز آموزشی- درمانی ارائه‌دهنده خدمات به بیماران دیابتی در راستای گذار به آموزش پاسخگو: دیدگاه بیماران تخصصي Special پژوهشي Orginal <div style="text-align: justify;"><strong>هدف</strong>: پاسخگویی نظام سلامت از ارکان آموزش پزشکی پاسخگو در ایران است و هدف آن ارتقای کیفیت خدمات بر اساس نیازهای جامعه می‌باشد. با توجه به شیوع بالای دیابت نوع ۲ و نقش مهم مراکز آموزشی-درمانی در ارائه خدمات، ارزیابی پاسخگویی این مراکز از دیدگاه بیماران ضروری است. این مطالعه باهدف بررسی وضعیت پاسخگویی کلینیک‌های دیابت و مراکز آموزشی- درمانی تهران در مسیر گذار به آموزش پاسخگو انجام شد.<br> <strong>روش‌ها</strong>: پژوهش از نوع توصیفی- مقطعی بود. جامعه آماری شامل بیمار دیابت نوع ۲ در کلینیک‌های دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران بود. حجم نمونه نفر ۳۳۰ بیمار دیابت نوع 2 بر اساس فرمول استاندارد بود. ابزار تحقیق، پرسشنامه بومی ۲۸ سؤالی با طیف لیکرت پنج‌درجه‌ای و آلفای کرونباخ 95/0 بود که هشت بعد پاسخگویی را می‌سنجید. داده‌ها از طریق تماس تلفنی جمع‌آوری شد و با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه ۱۶ با روش‌های آماری توصیفی، تی تک نمونه‌ای، تحلیل واریانس و همبستگی پیرسون تحلیل شد.<br> <strong>یافته‌ها</strong>: میانگین کل پاسخگویی 0/45&plusmn;3/01 بود. ابعاد احترام 0/53&plusmn;3/91، توجه سریع 0/48&plusmn;3/04 و کیفیت محیط 0/51&plusmn;3/58 بالاتر از میانگین فرضی بود؛ اما حق انتخاب 0/39&plusmn;2/71، وضوح ارتباطات 0/66&plusmn;2/68 و حمایت اجتماعی 0/546&plusmn;2/93 پایین‌تر بودند. تفاوت معناداری برحسب جنسیت (مردان بالاتر)، تأهل (مجردها بالاتر) و تحصیلات مشاهده شد، اما رابطه‌ای با مدت ابتلا یا بیمه وجود نداشت (P>0/05).<br> <strong>نتیجه‌گیری</strong>: کلینیک‌های آموزشی- درمانی تهران در ابعاد غیرپزشکی پاسخگویی مطلوبی دارند، اما الگوی پزشک محور و مشارکت محدود بیمار، حمایت روانی‌- اجتماعی را کاهش می‌دهد. مداخلات جنسیت محور، آموزش تصمیم‌گیری مشترک به رزیدنت‌ها و ایجاد گروه‌های حمایتی مجازی می‌تواند پایبندی درمان و بار اقتصادی دیابت را بهبود بخشد.<br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Introduction</strong>: This study evaluated the responsiveness of diabetes clinics and educational&ndash;treatment centers in Tehran under Iran&rsquo;s responsive medical education framework. Responsiveness emphasizes enhancing healthcare quality aligned with societal needs. With type 2 diabetes prevalence rising and academic centers pivotal in service delivery, patient-perceived responsiveness is vital for quality improvement and socially accountable education.<br> <strong>Methods</strong>: A descriptive cross-sectional study targeted type 2 diabetes patients at clinics affiliated with Tehran Universities of Medical Sciences. Sample size was 330, calculated via standard formula. Data were collected through telephone interviews using a validated 28-item questionnaire assessing eight responsiveness dimensions on a five-point Likert scale (Cronbach&rsquo;s alpha=0.95). SPSS version 16 facilitated descriptive statistics, one-sample t-tests, ANOVA, and Pearson correlation analyses.<br> <strong>Results</strong>: Overall responsiveness scored 3.01&plusmn;0.45. Dignity (3.91&plusmn;0.53), prompt attention (3.04&plusmn;0.48), and environmental quality (3.58&plusmn;0.51) exceeded the hypothetical mean. Autonomy and choice (2.71&plusmn;0.39), clarity of communication (2.68&plusmn;0.66), and social support (2.93&plusmn;0.55) fell below. Significant differences emerged by gender (higher in men), marital status (higher in singles), and education level; no associations with diabetes duration or insurance status (P>0.05).<br> <strong>Discussion</strong>: Tehran&rsquo;s educational&ndash;therapeutic clinics perform well in select non-medical responsiveness dimensions, but physician-centered models limit patient participation and psychosocial support. Gender-sensitive approaches, resident training in shared decision-making, and virtual support groups could enhance adherence and reduce diabetes-related economic burden.<br> &nbsp;</div> پاسخگویی نظام سلامت, دیابت نوع ۲, آموزش پزشکی پاسخگو. Health System Responsiveness, Type 2 Diabetes, Responsive Medical Education. 319 330 http://dsme.hums.ac.ir/browse.php?a_code=A-12-571-3&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Gassabichorsi مهدی قصابی چورسی mehdi.gassabichorsi@gmail.com 100319475328460010425 100319475328460010425 No Center for Educational Research in Medical Sciences (CERMS), Department of Medical Education,School of Medicine, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات آموزش علوم پزشکی، گروه آموزش پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران. Maryam Aalaa مریم اعلا aalaamaryam@gmail.com 100319475328460010426 100319475328460010426 No Department of e-Learning in Medical Education, Center of Excellence for e-Learning in Medical Education, School of Medicine, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran. گروه آموزش الکترونیکی در آموزش پزشکی، قطب علمی آموزش الکترونیکی در آموزش پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران. Ghobad Ramazani قباد رمضانی ramazanighobad@gmail.com 100319475328460010427 100319475328460010427 No Education Development Center, Kermanshah University of Medical Sciences, Kermanshah, Iran. مرکز مطالعات و توسعه آموزش پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران. Zohreh Hosseinzadeh زهره حسین زاده z.h6865@yahoo.com 100319475328460010428 100319475328460010428 No Center for Educational Research in Medical Sciences (CERMS), Department of Medical Education,School of Medicine, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran. مرکزتحقیقات آموزش علوم پزشکی، گروه آموزش پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران. Zohreh Sohrabi زهره سهرابی sohrabi.z@iums.ac.ir 100319475328460010429 100319475328460010429 Yes Center for Educational Research in Medical Sciences (CERMS), Department of Medical Education,School of Medicine, Iran University of Medical Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات آموزش علوم پزشکی، گروه آموزش پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران.